|
Zalązek tematu do dyskusji i wprowadzania informacji dotyczących uzbrojenia tej epoki. Wyposażając pokład modelu w uzbrojenie, bardzo często możemy kupić gotowe armaty lu też zadając sobie trochę trudu wykonać je sami. Nie mniej zarówno w jednym jak i drugim przypadku czeka nas kilka niespodzianek. Dotyczą one przede wszystkim długości samej lufy. W wielu opracowaniach napotkamy na nieprecyzyjne jej określenie podawanej przeważnie od wylotu ale do:
1. dna lufy
2. do zapału
3. przydymka
Mam nadzieję iż dobrze interpretuję te wymiary przyjmując iż przydymek to nic innego jak główny pierścień wzmacniający znajdujący się za otworem zapału czyli base ring z angielska, i obejmują także długość czy to pola zapału czy też przydymka.
Wielokroć w źródłach jest brak danych na jakiej długości dokonano pomiaru . Przy skalach 1:100 lub większych błąd odwzorowania może sięgać 1 mm, lecz przy skalach mniejszych różnice te mogą być dyskwalifikujące.
Aby zrozumieć problem przyjrzyjmy się rysunkowi lufy.
W przypadku dział Bloomfelda z 1796, podana jest długość od pierścienia bazowego lecz wymiar ten jest nieścisły a rysunek zamieszczony w „The Arming and Fitting of English Ships of War 1600-1815” Briana Lasery pokazuje błędnie punkt pomiaru A jeden na początku głównego pierścienia, drugi punkt na krzywiźnie dekla. Pomijając tę różnicę ( w rachubę wchodzi szerokość pierścienia głównego -przydymka) mamy i tak problem z określeniem wymiaru całości grona z deklem (A-X).
W „Vocabulaire de marine” na którą powołuje się Imre Mariai długość określona jest od zapału, i choć mamy długość od końca grona – ale podana jest do dna lufy czyli zawiera dodatkowo grubość dna za końcem lufy w polu zapału , szerokość cymy i pierścienia głównego.
Według ówczesnych zasad długość dekla z gronem powinna wynosić 2,25 średnicy lufy, a nawet więcej. Najwygodniejsze zatem będzie ustalenie długości od wylotu do dekla tuż za głównym pierścieniem i wydłużenie o wspomniany wymiar grona.
Następnym mankamentem na jaki się natkniemy jest błędne podawanie wymiarów zaczerpnięte z historycznych danych i przeniesienie ich z zastosowaniem współczesnych wymiarów calowych.
Przykładem niech będą armaty hiszpańskie, gdzie wymiar podawany jest w pies, pulgadas, lineas i puntos. Każda z nich podzielna na 12 jednostek niższych.
Do roku 1752 stopa wynosiła 1 Pie (foot) de Ribera/de Rey = 28,7342 cm.
Od 1752 roku stopa(pies) w Hiszpanii wynosiła 27,86 cm a podział odbywał się na 12 pulgadas (cali) ta znów na 12 lineas itd. I była miarą kastylijską zwaną stopą Burgos.
Uwaga! W 1765r Hiszpania przyjęła wyłącznie na potrzeby artylerii okrętowej miarę stopy francuską - pied du roi = 32, 484 cm
Dla angielskich dział wzoru Bloomfelda należałoby zatem przyjąć następujące wymiary.
| cm \ kaliber | 32 | 24 | 18 | 12 | 9 | 9 | 6 | 6 | 6 | 6 | | Długość AG | 289,56 | 274,32 | 274,32 | 228,60 | 259,08 | 213,36 | 243,84 | 182,88 | 228,60 | 259,08 | | Długość BG | 272,29 | 257,68 | 258,45 | 214,00 | 245,06 | 199,34 | 231,03 | 170,10 | 215,80 | 246,27 | | Długość AC | 82,80 | 78,38 | 78,38 | 65,32 | 74,02 | 60,96 | 69,67 | 52,25 | 65,31 | 74,02 | | Długość AD | 124,21 | 117,58 | 117,58 | 97,97 | 111,02 | 91,44 | 104,50 | 76,42 | 97,97 | 111,03 | | Długość AE | 140,49 | 132,36 | 131,02 | 109,71 | 106,48 | 102,11 | 113,82 | 87,68 | 107,29 | 120,35 | | Długość AF | 259,69 | 245,92 | 245,62 | 204,82 | 231,65 | 191,11 | 217,74 | 163,86 | 204,34 | 231,33 | | Średnica 1 | 22,28 | 20,37 | 18,36 | 16,15 | 14,55 | 14,55 | 12,83 | 12,78 | 12,65 | 12,83 | | Średnica 2 | 22,38 | 20,37 | 18,62 | 16,15 | 14,73 | 14,73 | 12,83 | 12,83 | 12,83 | 12,83 | | Średnica 3 | 56,49 | 53,16 | 49,99 | 45,36 | 42,29 | 41,76 | 38,13 | 38,25 | 38,15 | 38,10 | | Średnica 4 | 51,10 | 48,35 | 45,59 | 41,36 | 38,79 | 38,94 | 35,20 | 35,13 | 35,03 | 35,00 | | Średnica 5 | 48,59 | 45,95 | 43,31 | 39,24 | 36,88 | 36,93 | 33,30 | 33,27 | 33,22 | 33,20 | | Średnica 6 | 48,41 | 45,80 | 43,18 | 39,14 | 36,70 | 36,83 | 33,22 | 33,15 | 33,12 | 33,10 | | Średnica 8 | 44,15 | 41,88 | 39,50 | 35,71 | 33,71 | 33,58 | 30,35 | 30,18 | 30,28 | 30,10 | | Średnica 9 | 41,40 | 39,50 | 37,29 | 33,63 | 31,72 | 31,65 | 28,55 | 28,40 | 28,52 | 28,42 | | Średnica | 33,81 | 31,62 | 29,64 | 26,67 | 24,89 | 24,84 | 22,33 | 22,30 | 22,28 | 22,28 | | Średnica 11 | 33,53 | 31,37 | 29,38 | 26,47 | 24,69 | 24,69 | 22,12 | 22,10 | 22,10 | 22,10 | | Średnica 12 | 41,78 | 39,27 | 36,20 | 33,78 | 29,21 | 31,09 | 27,88 | 29,11 | 26,61 | 27,23 | | Średnica 13 | 31,57 | 29,39 | 25,60 | 24,64 | 22,94 | 22,86 | 20,47 | 20,52 | 20,45 | 20,52 | | Średnica b | 16,28 | 14,79 | 13,44 | 11,74 | 10,67 | 10,67 | 9,32 | 9,32 | 9,32 | 9,32 | | Długość a | 16,79 | 15,24 | 13,77 | 12,07 | 11,05 | 11,05 | 9,65 | 9,65 | 9,65 | 9,65 | | Odległość A- 4 | 10,41 | 9,78 | 9,83 | 8,18 | 9,30 | 7,62 | 8,64 | 6,53 | 8,15 | 9,25 | | Kaliber S | 16,28 | 14,79 | 13,44 | 11,74 | 10,67 | 10,67 | 9,32 | 9,32 | 9,32 | 9,32 |
Niezbyt jasne dane sugerują jednak iż stosunek długości grona do średnicylufy mógł wyglądac następująco dla
w/w kalibrów armat
32=2,32 24=2,25 18=2,25 12=1,87 9 = 2,17 i 1,76 oraz cztery 6= 2,05 - 1,5 - 1,91 - 2,18
Jak widać jest dość istotna różnica w zakresie dział kalibru 32 i 36 funtów oraz 8 i 9
O ile wagomiar pocisków hiszpański i francuski był do siebie bardzo zbliżony to zdecydowanie różnił się w stosunku do amunicji angielskiej. Francuski pocisk 36 funtowy był odpowiednikiem angielskiego 38,8 funtowego. Pocisk 24 funtowy odpowiadał 25,9 funtowemu, natomiast 18 – 19,4 funtowemu.
Kalibry armat zatem też musiały posiadać różnicę tak więc przykładowo hiszpański kaliber 30 haubic (obuses) był odpowiednikiem angielskiego kalibru 32. Stąd też angielski kaliber i wagomiar był zdecydowanie bardziej efektywniejszy od koalicyjnej artylerii francusko hiszpańskiej, która została wyposażona I ujednolicona nieszczęśliwie w 30 funtowe.
Dala francuskich armat te wymiary według w/w źródła powinny być zatem takie ( wymiary w centymetrach):
| Kaliber | 36 | 24 | 18 | 12 | 8 | 6 | | Otwór lufy, S ( cm) | 17,5 | 15,2 | 15,2 | 13,9 | 10,6 | 9,6 | | Srednica czopu b | 17,9 | 15,7 | 14,3 | 12,6 | 11,0 | 10,0 | | Długość A-G | 292,0 | 276,0 | 260,0 | 243,5 | 230,0 | 227,3 | | Długość X-B | 35,0 | 30,4 | 27,7 | 24,2 | 21,2 | 19,2 | | Odległość 3-7 | 133,2 | 122,7 | 115,7 | 108,7 | 105,2 | 101,3 | | Srednica 3 | 62,0 | 54,8 | 55,1 | 45,1 | 39,5 | 36,3 | | Srednica 4 | 57,8 | 50,5 | 49,6 | 40,8 | 35,6 | |
Strona Główna 
Modelarnia 
